توضیحی در مورد آیه اول سوره مائده ” بهیمه الانعام “

سوال

پرسش :

❓امام صادق میگوید : حیوان چهار پا یعنی امام و الانعام (که شامل شتر و گاو و گوسفند و..) میشود ، یعنی مومنان (شیعیان) !!!!

عَنِ اَلْمُفَضَّلِ قَالَ: سَأَلْتُ اَلصَّادِقَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ: « أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَهُ اَلْأَنْعٰامِ » قَالَ اَلْبَهِیمَهُ هَاهُنَا اَلْوَلِیُّ وَ اَلْأَنْعَامُ اَلْمُؤْمِنُونَ .

مفضل می‌گوید از امام صادق در تفسیر آیه أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَهُ الْأَنْعَامِ [ سوره مائده:۱] پرسیدم . امام صادق جواب داد : بهیمه در اینجا یعنی امام ، و الأنعام نیز مؤمنان هستند. !!

📚التفسیر (للعیاشی) ج ۱، ص ۲۹۰ ❗️❗️

💠#پاسخ💠

👌خداوند می فرماید :

” چهار پایان (و جنین چهار پایان) براى شما حلال شده است مگر آنچه بر شما خوانده مى‏شود (به جز آنها که استثناء خواهد شد) … ” “أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَهُ الْأَنْعامِ إِلاَّ ما یُتْلى‏ عَلَیْکُمْ ” ( مائده ١ )

👌در تفسیر نمونه در مورد این آیه می خوانیم :

” انعام جمع” نعم” به معنى شتر و گاو و گوسفند است ” بهیمه” از ماده” بهمه” (بر وزن تهمه) در اصل به معنى” سنگ محکم” است و به هر چیز که درک آن مشکل باشد” مبهم” گفته میشود، و به تمام حیوانات که داراى نطق و سخن نیستند،” بهیمه” اطلاق میشود، زیرا صداى آنها داراى ابهام است اما معمولا این کلمه را فقط در مورد چهار پایان بکار مى‏برند، و درندگان و پرندگان را شامل نمیشود.

👌و از آنجا که” جنین” حیوانات نیز داراى یک نوع ابهام است” بهیمه” نیز نامیده میشود.

❗️بنابراین حلال بودن” بهیمه انعام” یا بمعنى حلیت تمام چهار پایان است (به استثناى آنچه بعدا در آیه ذکر میشود) و یا بمعنى حلیت بچه‏هایى است که در شکم حیوانات حلال گوشت وجود دارد (بچه‏هایى که خلقت آنها کامل شده و مو و پشم بر بدن آنها روئیده است) و از آنجا که حلیت حیواناتى مانند شتر و گاو و گوسفند قبل از این آیه براى مردم مشخص بوده ممکن است آیه اشاره به حلیت جنینهاى آنها باشد.

👌ولى آنچه در معنى آیه به نظر نزدیکتر میرسد این است که آیه معنى وسیعى دارد هم حلال بودن این گونه حیوانات را بیان میکند، و هم” جنین” آنها را، و اگر حکم این گونه حیوانات در سابق نیز معلوم بوده در اینجا به عنوان مقدمه‏اى براى استثنائات بعد تکرار شده است. ”

📚تفسیر نمونه، ج‏۴، ص: ۲۴۷

❗️در روایات نیز این تفسیر مورد تایید قرار گرفته است , چنان که در نقلی محمد بن مسلم می گوید :

“از یکی از امامان ( امام باقر یا امام صادق ) در باره آیه «أُحِلَّتْ لَکُم بَهِیمَهُ الأَنْعامِ» پرسیدم و ایشان فرمود:

” جنین در شکم مادرش، چون موی برآورد و پرز بر آرد، پس پاکی (به خوبی سر بریدن) آن، همان پاکی مادرش است و این است معنایی که خداوند اراده کرده است. ” ” عن محمد بن مسلم، قال: سألت أحدهما (علیهما السلام) عن قول الله عز و جل: أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَهُ الْأَنْعامِ، فقال: «الجنین فی بطن امه، إذا أشعر و أوبر، فذکاته ذکاه امه، [فذلک‏] الذی عنى الله تعالى». ”

📚تهذیب ج ٩ ص ۵٧ _ الکافی ج ۶ ص ٢٣۴

👌بنابراین معنای ظاهری آیه همان است که بیان شد , اما در نقلی که بدون سند آمده است و معاند هم به آن نقل استناد کرد , یک تفسیر باطنی برای آیه مذکور بیان شده است که متاسفانه معاند جاهل نسبت به آن معنا بی اطلاع است .

❕مفضل روایت کرده که از امام صادق علیه السلام در باره آیه «أُحِلَّتْ لَکُم بَهِیمَهُ الأَنْعامِ» پرسیدم و فرمود: « البهیمه» در این جا به معنای«ولی» و « الانعام» به معنای «مؤمنان» است. ” عن المفضل، قال: سألت الصادق (علیه السلام)، عن قول الله: أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَهُ الْأَنْعامِ. قال: «البهیمه ها هنا: الولی، و الأنعام: المؤمنون». ”

📚 تفسیر عیاشی، ج ۱، ص ۳۱۹، ح ۱۳

👌قرآن دارای بطون و معانی گسترده ای است , چنان که امام باقر علیه السلام فرمود ؛

« برای قرآن باطنی وجود دارد و برای آن باطن نیز ، بطن دیگری وجود دارد و قرآن ظاهری دارد و برای آن ظاهر هم ظاهر دیگری است »

« إِنَّ لِلْقُرْآنِ بَطْناً وَ لِلْبَطْنِ بَطْنٌ وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ لِلظَّهْرِ ظَهْر »

📚بحار الانوار ج۸۹ ص۹۴

❗️روایت مذکور در صدد بیان یک معنای باطنی برای آیه مورد بحث است و برای رساندن این معنا از مجاز و استعاره بهره گرفته شده است , چنان که می نویسند :

“استعاره در اصطلاح به کار بردن لفظى است در غیر آنچه براى آن وضع شده است (در غیر معناى حقیقى‏اش) به جهت علاقه (پیوند) مشابهتى که بین معنى منقول عنه (معناى حقیقى) و معنى مستعمل فیه (معناى مجازى) وجود دارد، همراه با قرینه بازدارنده از اراده معنى اصلى آن. و استعاره نیست مگر یک تشبیه مختصر، لیکن ابلغ از تشبیه است.
مانند سخن تو: «رأیت أسدا فى المدرسه» که اصل این استعاره «رأیت رجلا شجاعا کالاسد فى المدرسه» بوده است. تو مشبّه (لفظ رجل) و ادات تشبیه (کاف) و وجه‏شبه (شجاعت) را حذف کرده‏اى و آن را ملحق به قرینه «المدرسه» ساخته‏اى تا استعاره دلالت کند بر این‏که مقصود تو از «اسد» شجاع است. ”

📚ترجمه و شرح جواهر البلاغه، ج‏۲، ص: ۱۳۹

👌با توجه به آنکه معنای اصلی ” بهیمه ” به معنای چیزی است که درک آن مشکل است و شبیه و مانندی ندارد , این لفظ به صورت مجازی و استعاره ای در مورد امامان علیهم السلام به کار رفته است , زیرا آن بزرگواران هم آن شیء خالصی هستند که شبه و نظیری از مخلوقات ندارند :

” البهیمه حینئذ من البهیم؛ بمعنى: الخالص الّذی لم یشبه غیره. ”

📚تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج‏۴، ص: ۲۴

👌همینطور انعام نیز به صورت مجازی در مورد مومنان به کار رفته است , زیرا مومنان نیز چون شتر و گاو و گوسفند , برای بشریت پر فایده هستند و حیات معنوی بشریت وابسته به مومنان است , چنان که حیات بدنی و دنیوی بشریت وابسته به تغذیه و پوشش گیری و استفاده های دیگر آنها از حیواناتی اهلی چون شتر و گاو و گوسفند است .

👌بنابراین همانطور که مرد شجاع را به شیر تشبیه می کنند آن هم به خاطر شجاعت , در روایت مذکور هم مومنین را به ” انعام ” تشبیه کرده است , آن هم به خاطر خیر و منفعت رسانی مومنین به جامعه بشریت , چنان که خداوند فرمود :

” شما بهترین امتى بودید که به سود انسانها آفریده شدید (چه اینکه) امر به معروف مى‏کنید و نهى از منکر، و به خدا ایمان دارید ” ” کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِالله “( آل عمران ١١٠ )

👌با توجه به این توضیح چرایی استعاره آوردن از ائمه علیهم السلام به ” بهیمه ” و مومنین به ” انعام ” روشن می شود , اگر چه روایتی که این تشبیه را بیان می دارد و معاند به آن استناد کرد , بدون سند نقل شده است و از نظر سندی ضعیف است .

0
کارشناس1 2 ماه 0 پاسخ ها 47 دیده شده 0

ارسال یک پاسخ